Khu bảo tồn biển Lý Sơn- thuận lợi và thách thức

PDF.InEmail

Nói Lý Sơn như một thiên đường trên biển rõ là không sai một mm nào, hòn đảo này có quá nhiều lợi thế khổng lồ đến nỗi chúng tôi những con người đến từ một hòn đảo cách đó không xa cũng cảm thấy choáng ngợp dù đã tìm hiểu kĩ trước đó. Thuận lợi nhiều nhưng về cơ bản Lý Sơn cũng đang gánh chịu những áp lực mang tính điển hình của biển đảo Việt Nam lúc này. Nhìn về Lý Sơn, một mặt nào đó là cái bóng ảnh hưởng không nhỏ đến Cù Lao Chàm nhưng cũng là một đòn bẩy, một điển hình kéo Cù Lao Chàm cùng đi lên. Khu BTB Lý Sơn vừa được thành lập gần đây mở ra rất nhiều cơ hội nhưng đồng thời cũng đối mặt với hàng loạt thách thức.

KBTBLySon24022017-02

Một Lý Sơn nhiều sắc màu

Nếu làm một phép so sánh, có thể thấy Lý Sơn ăn đứt nhiều hòn đảo của Việt Nam bởi tính độc đáo không lẫn vào đâu. Lý Sơn được hình thành do kiến tạo địa chấn với sự phun trào nham thạch của núi lửa. Hiện nay trên đảo có 5 hòn núi đều là chứng tích của núi lửa đã phun trào. Sự phun trào và tắt đi của núi lửa đã tạo nên những cảnh quan thiên nhiên kỳ thú. Một ngày khám phá hòn đảo này, lí tưởng nhất là thức dậy ngắm bình minh ở cổng Tò Vò, lớp nham thạch được bào mòn tạo thành một cổng vòm đá tự nhiên đẹp nhất Việt nam. Đi một đoạn ngắn là tới ngay chùa Đục, ngôi chùa nằm ngay dưới chân ngọn núi lửa Giếng Tiên, ẩn mình ngay trong lớp đá núi nham thạch, phủ bóng bởi những hàng cây tuyệt đẹp. Rồi nào là hang Câu tráng lệ, chùa Hang bí ẩn, kết thúc bằng ngồi trên tảng đá chót vót trên đỉnh Thới Lới ngắm toàn cảnh Lý Sơn chìm vào trong ánh hoàng hôn. Ở Lý Sơn, ngay cả những con sóng cũng đã là một thứ đặc sản. Rõ ràng, Lý Sơn hội tụ cả những ưu thế cảnh quan về địa chất, nông nghiệp (ruộng hành tỏi) cả bề dày văn hóa, lịch sử. Chỉ riêng xét về khía cạnh du lịch, đây đã là một địa điểm đáng gờm cạnh tranh trực tiếp với Cù Lao Chàm và các vùng biển đảo khác ở miền Trung. Đó là còn chưa kể bề mặt dân cư ổn định với hơn 22 nghìn cư dân sinh sống lâu đời, sinh kế bằng nhiều nghề khác nhau đã mang đến một Lý Sơn giàu bản sắc. Quan sát ban đầu cho thấy, với những thuận lợi về mặt di chuyển (dù khoảng cách gấp đôi Cù Lao Chàm nhưng giá vé hợp lý, tàu nhanh), nhiều địa điểm tham quan, cơ sở hạ tầng phát triển, Lý Sơn dễ dàng thu hút khách du lịch ở lại qua đêm, người dân hưởng lợi nhiều từ hoạt động du lịch. Lý Sơn, từng là một ngôi làng nhỏ trên biển nhưng đã và đang từng bước chuyển mình thành một đô thị biển hiện đại. Tuy nhiên, tất cả những lợi thế ở trên đây cũng đem lại những thách thức không hề nhỏ cho KBTB Lý Sơn thời gian sắp đến.

Những thách thức trong công tác bảo tồn

Ngày 16/2 vưà qua, Khu Bảo tồn biển Lý Sơn chính thức được thành lập. Thời điểm này được đánh giá hơi muộn, nhưng muộn còn hơn không. Hệ sinh thái biển ở Lý Sơn đang bị tàn phá đến mức báo động, Khu bảo tồn biển mang hi vọng sẽ giúp giải quyết những nguy cơ tồn tại lâu dài tại hòn đảo này, dù khó. Trước hết một trong những nhiệm vụ cần làm đó là chấm dứt nạn hút cát tràn lan để trồng hành tỏi. Cát trắng là thành phần quan trọng làm nên chất lượng hành tỏi ở đây, và đây cũng là nguồn đem lại thu nhập chính của đa số dân cư trên đảo. Khai thác cát tràn lan đã khiến đảo Lớn Lý Sơn nay đã không còn bãi biển, tình trạng xâm thực ngày càng mạnh. Đưa ra quyết định cấm cũng là lúc cần nghiên cứu tìm ra giải pháp phù hợp tìm ra nguyên liệu thay thế cát trắng trong tương lai. Các rạn san hô ngầm độc đáo với nhiều loài tài nguyên biển giá trị bao quanh đảo cũng bị đe dọa khi người dân vẫn khai thác triệt để bằng các hình thức phá hoại như nổ mìn, khai thác bằng chất độc. Tuy sở hữu một đội tàu đánh bắt xa bờ hùng hậu nhưng cho đến thời điểm hiện tại ước tính vẫn có đến hơn 800 ngư dân đánh bắt gần bờ. Như vậy với diện tích giới hạn 8.000 ha, trong đó có hơn 7.000 ha mặt nước biển, Khu bảo tồn biển đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của lực lượng này. Những năm gần đây, nguồn lợi thủy sản sụt giảm, nhiều tàu cá Lý Sơn đã đến khai thác trái phép tại các vùng biển khác trong đó có Cù Lao Chàm. Do đó, giải quyết bài toán sinh kế tại đây phần nào cũng giúp công tác bảo tồn biển Cù Lao Chàm giảm bớt một phần áp lực. Những ngày ở Lý Sơn, chúng tôi cũng nhận thấy một điều là không khí ở những khu vực trồng hành tỏi bị ô nhiễm nặng bởi lượng thuốc trừ sâu đậm đặc. Đây cũng là một bài toán đau đầu cho công tác bảo tồn khi nguy cơ lượng hóa chất lớn theo dòng nước mưa đổ ra biển, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của hệ sinh thái và con người. Đó là còn chưa kể đến vấn đề điển hình của các hòn đảo ở Việt Nam hiện nay, quá nhiều công trình xây dựng, đặc biệt là các công trình quốc phòng đã và đang tàn phá cảnh quan, môi trường nghiêm trọng. Đi dọc khắp Việt Nam, những công trình na ná biến các đảo thành một khối bê tông giữa biển dễ dàng bắt gặp tại Cù Lao Chàm, Lý Sơn, Côn Đảo, Phú Quốc…

KBTBLySon24022017-01

Những ngày đầu thành lập với nền tảng nhân sự còn mỏng và không nhận được hậu thuẫn vững chắc về mặt tài chính (sắp tới Lý Sơn sẽ triển khai bán vé tham quan, đây sẽ là nguồn thu chính của bảo tồn) chắc chắn không dễ dàng giải quyết được những thách thức đặt ra trong ngày một ngày hai. Thời gian đến, chúng ta mong đợi sự gắn bó chặt chẽ, mật thiết giữa hai khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, Lý Sơn để cùng rút ra những bài học kinh nghiệm, học tập những điểm mạnh và hạn chế điểm yếu, giúp công tác bảo tồn ngày càng thành công, đưa Lý Sơn và Cù Lao Chàm trở thành những điểm đến điển hình của mô hình phát triển bền vững.

Cao Nguyên Thảo Huyền - BQL Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm

...