PHÁP LUẬT & BẢO TỒN RÙA BIỂN

PDFPrintE-mail

There are no translations available.

Các nhà khoa học đã thống kê trên thế giới có 7 loài rùa biển, gồm: Vích (Chelonia mydas), Đồi mồi (Eretmochelys imbricata), Đồi mồi dứa (Lepidochelys olivacea), Quản đồng (Caretta caretta), Rùa Kempi (Lepidochelys kempii), Rùa mai phẳng (Natator depressus) và Rùa da (Dermochelys coriacea). Vùng biển Việt Nam nước ta thống kê có 5 loài rùa biển sinh sống, đó là: Vích, Đồi mồi, Đồi mồi dứa, Quản đồng, và Rùa da.

Thật đáng buồn các loài rùa biển này đang đứng trước nguy cơ bị đe dọa tuyệt chủng trên phạm vi toàn cầu trong đó có Việt Nam. Để tăng cường việc quản lý, bảo tồn các loài rùa biển quý, hiếm và kỳ diệu trên hành tinh này, Chính phủ và các tổ chức khoa học nước ta đã có nhiều nỗ lực và hợp tác hài hòa ở cấp quốc tế và quốc gia.

Những cam kết quốc tế về bảo tồn rùa biển

Hiểu được vai trò, tầm quan trọng về mặt sinh thái của các quần thể rùa biển và khả năng di cư cũng như các sinh cảnh sống của chúng là liên tục không có khoảng cách trong vùng biển các nước thuộc Đông Nam Á và Thái Bình Dương, đặc biệt nhận thức được rằng mọi nỗ lực trong công tác bảo tồn rùa biển không thể đạt được hiệu quả nếu chỉ được giới hạn trong cấp độ quốc gia mà cần thiết phải có sự chung tay nỗ lực của các nước để đảm bảo sự sống còn lâu dài của các loài rùa biển trong khu vực, Chính phủ nước ta đã tham gia cam kết mang tính quốc tế về bảo tồn rùa biển được thể hiện các thỏa thuận quan trọng sau:

- Bản ghi nhớ về bảo tồn và bảo vệ rùa biển tại Đông Nam Á (gọi là Thỏa thuận Ghi nhớ ASEAN - MoU ASEAN). Có 09 quốc gia cùng tham gia ký kết gồm: Bruney, Indonesia, Malaysia, Myanmar, Philippine, Singapore, Thái Lan, Lào và Việt Nam. Văn kiện này được thực hiện tại Bangkok vào ngày 12/9/1997

- Bản ghi nhớ về bảo tồn và quản lý các loài rùa biển và môi trường sống của chúng tại Ấn Độ Dương và Đông Nam Á (gọi là Biên bản Ghi nhớ Ấn Độ Dương-Đông Nam Á - IOSEA). Có 12 quốc gia tham gia ký kết gồm: Australia, Comoros, Cộng hòa Hồi giáo Iran, Kenya, Mauritius, Philipin, Sri Lanka, Tanzania, Myanmar, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ và Việt Nam. Văn kiện này có hiệu lực từ ngày 01/9/2001.

- Công ước CITES. Chính phủ Việt Nam tham gia Công ước CITES vào năm 1994. Công ước Buôn bán quốc tế các loài động vật và thực vật hoang dã bị đe dọa (CITES) là một thỏa thuận quốc tế giữa các nước nhằm đảm bảo việc buôn bán quốc tế các mẫu vật động vật, thực vật hoang dã không đe dọa sự tồn tại của chúng.

Ngoài ra, Chính phủ nước ta còn tham gia nhiều Công ước quốc tế khác có liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường,…đã tạo ra khung pháp lý quan trọng vừa nâng cao hiệu quả công tác quản lý vừa tranh thủ tiếp nhận các hỗ trợ quý báu về tài chính, kỹ thuật từ các tổ chức quốc tế cho sự nghiệp bảo tồn đa dạng sinh học nói chung và cho các loài rùa biển nói riêng là những nỗ lực của nước ta trong thời gian qua.

Pháp luật nước ta với công tác bảo tồn các loài rùa biển

Nước ta có 5 trong số 7 loài rùa biển trên thế giới. Tất cả các loài rùa biển tại Việt Nam đã được đưa vào Danh sách các loài động, thực vật hoang dã có nguy cơ tuyệt chủng, thường được gọi là Sách Đỏ (Redlist) của thế giới (năm 2000) và Sách Đỏ Việt Nam ở các cấp độ nguy cấp khác nhau.

Trên cơ sở tham gia các cam kết quốc tế, chính phủ nước ta quan tâm rất sớm ban hành các quy định pháp luật về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học đặc biệt đối với các loài động, thực vật quý, hiếm trong đó có các loài rùa biển. Đã ban hành những quy định mang tính pháp lý cao trong các Bộ Luật hình sự như Bộ Luật hình sự số 15/1999/QH10, số 37/2009/QH12 và những Nghị định của chính phủ cũng được ban hành để hướng dẫn thực hiện; tuy nhiên, giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến rùa biển trong các văn bản pháp quy trước đây vẫn còn gián tiếp, chưa thật cụ thể. Đến năm 2013, Chính phủ đã ban hành Nghị định 160/2013/NĐ-CP về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, tiếp theo năm 2015 nhà nước ta ban hành Bộ Luật hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 có hiệu lực từ ngày 01/7/2016 thì các quy định về tội phạm về quản lý, bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ được cụ thể hóa khá chi tiết, rõ ràng hơn trên cơ sở lượng hóa cụ thể các tình tiết định khung tạo thuận lợi cho các cơ quan chức năng phối hợp với các cơ quan tư pháp trong việc điều tra, truy tố, xét xử các hành vi vi phạm về quản lý, bảo vệ các loài động vật quý, hiếm trong đó có các loài rùa biển.

Lần đầu tiên tại nước ta xử lý hình sự tội phạm về rùa biển.

Tháng 9/2017, Tòa án Nhân dân huyện Côn Đảo tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu đã mở 2 phiên tòa để xét xử các đối tượng vi phạm về vận chuyển, buôn bán trứng rùa biển trái phép. Vụ thứ nhất: ngày 18/9/2017 Tòa án Nhân dân huyện Côn Đảo đã tổ chức phiên tòa xét xử sơ thẩm đối tượng Phạm Văn Tân với hành vi vận chuyển trái phép 116 trứng rùa biển (vích) vào ngày 17/6/2016. Tại phiên tòa sơ thẩm, tòa án nhân dân huyện Côn Đảo sau khi xem xét các tình tiết vụ án đã trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung để làm rõ vai trò, trách nhiệm của một số đối tượng khác có liên quan cũng như xác định lại tội danh đối với bị cáo.

A-PLRB19102017-01

 A-PLRB19102017-02

Bị cáo Phạm Văn Tân đứng trước vòng móng ngựa tại phiên tòa ngày 18/9/2017

Vụ thứ 2: cuối tháng 9/2017 vừa qua Toà án nhân dân huyện Côn Đảo tiếp tục đưa ra xét xử đối tượng Lâm Trường Xuân, Đặng Hoàng Đức và Thái Thanh Tài về tội mua bán, vận chuyển trái phép 30 trứng rùa biển, vi phạm các quy định về bảo vệ loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Kết thúc phiên tòa sơ thẩm, Xuân lĩnh án phạt 50 triệu đồng trong khi Đức và Tài bị tuyên cải tạo không giam giữ lần lượt 9 và 12 tháng.

Việc truy cứu trách nhiệm hình sự cũng như đưa ra xét xử các đối tượng buôn bán, vận chuyển trứng rùa biển diễn ra lần đầu tiên tại Côn Đảo vừa qua là điểm sáng tích cực, thể hiện sự quan tâm của chính quyền tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu, huyện Côn Đảo cũng như những nỗ lực đáng kể của các cơ quan điều tra, tư pháp huyện Côn Đảo trong công tác bảo vệ các loài rùa biển khỏi nguy cơ tuyệt chủng. Đây là một tiền lệ, bước ngoặt tiên phong mở đường cho các địa phương khác học tập, thực thi pháp luật để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn rùa biển trong phạm vi cả nước./.

Lê Xuân Ái - Cố vấn BQL KBTB CLC

.