Thách thức trong công tác bảo vệ, phục hồi quần thể rùa biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm

PDF.InEmail

Rùa biển thuộc nhóm Bò sát, giống như các loài rùa nước ngọt, ba ba, cá sấu, rắn...vv. Chúng xuất hiện trên trái đất cách đây khoảng 200 triệu năm, trước khi các loài Khủng long ra đời. Nhưng trong khi các loài Khủng long đã bị tuyệt chủng thì Rùa biển nhờ vào sự thích ứng của chúng với môi trường đại dương nên vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.Tuy nhiên, rùa biển đang bị suy giảm nghiêm trọng về số lượng cá thể cả ở trên thế giới và Việt Nam.

Theo các nghiên cứu, tại Việt Nam có 5 loài Rùa biển phân bố, bao gồm Vích (Chelonia mydas), Quản đồng (Carettacaretta), Đồi mồi dứa (Lepidochelys olivacea), Đồi mồi (Eretmochelys imbricata) và Rùa da (Dermochelys coriacea). Trong đó, Vích là loài có số lượng cá thể nhiều nhất, phân bố tại hầu hết các tỉnh ven biển Việt Nam, tập trung tại các đảo xa bờ như Quan Lạn – Minh Châu (Quảng Ninh), Trường Sa, các bãi ngang ven biển tại các tỉnh miền Trung từ Quảng Trị đến Ninh Thuận và một số đảo xa bờ tại Vịnh Thái Lan.

Trước đây, rùa biển đã từng xuất hiện và đẻ trứng ở hầu hết các bãi cát tại Cù Lao Chàm, trong đó nhiều nhất là các khu vực Bãi Bấc, Bãi Ông, Bãi Bìm,..vv. Tuy nhiên, do nhận thức hạn chế nên việc bắt rùa biển để ăn thịt hoặc lấy trứng rùa trong thời gian dài đã làm quần thể rùa biển ở đây bị biến mất. Theo các ngư dân lão luyện cho biết, khoảng hơn 20 năm nay họ không còn thấy rùa biển về đẻ ở khu vực Cù Lao Chàm.

Từ khi thực hiện công tác bảo tồn biển tại Cù Lao Chàm (năm 2003), nhận thức của cộng đồng và các bên liên quan về bảo vệ môi trường sinh thái được nâng lên rõ rệt, chất lượng môi trường biển được cải thiện. Do đó, rùa biển đã bắt đầu quay trở lại với Cù Lao Chàm. Đó là niềm hạnh phúc lớn lao không chỉ của người làm công tác bảo tồn biển mà là cả chính quyền và người dân nơi đây, vì công sức họ sau bao nhiêu năm đã bước đầu có được thành quả. Tuy nhiên, dù rùa biển được phát hiện đã trở về trong Khu bảo tồn biển nhưng vẫn chưa thể lên bờ để sinh đẻ, thực hiện chức năng thiên liên nhằm duy trì nòi giống là một vấn đề thực sự đáng e ngại.Nguyên nhân chính của vấn đề này là:

Khai thác không chủ ý:

Phần lớn thời gian sinh sống của rùa biển là ở dưới nước, do đó chúng rất dễ bị sa vào các lưới hoạt động khai thác hải sản trong vùng. Trong khi đó, hầu hết các ngư cụ khai thác hiện nay đều không có thiết bị cho việc thoát rùa biển. Điều đó làm tăng số lượng rùa biển bị đánh bắt một cách không chủ ý.

Theo kết quả khảo sát gần đây cho thấy, chỉ riêng các xã ven biển tỉnh Quảng Nam đã có 635 phương tiện khai thác hải sản hoạt động trong Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm. Nghề khai thác chủ yếu là: lưới rê, nghề câu, lưới kéo và lưới vây. Ngoài ngư dân Tân Hiệp, các địa phương có nhiều phương tiện nhất là Duy Nghĩa – Duy Xuyên, Tam Hải – Núi Thành, Cẩm An, Cẩm Kim – Hội An.

A-Thach thuc BV rua bien 20112017-01

Hình 1: Phân bố phương tiện KTHS theo nghề

Chỉ riêng tại xã Tân Hiệp, có khoản 345 hộ đang hoạt động khai thác gần xung quanh các đảo Cù Lao Chàm.Trong đó, nghề lưới 3 lớp được xác định thường xuyên có rùa biển mắc phải. Theo thống kê chưa đầy đủ từ năm 2016 đến nay, có 11 cá thể rùa biển bị mắc lưới của ngư dân Cù Lao Chàm, nhưng chỉ có duy nhất 01 cá thể được phát hiện và giải cứu kịp thời, 10 cá thể còn lại đều bị chết trước khi được phát hiện. Do đó, việc bảo vệ và phục hồi rùa biển tại Cù Lao Chàm rất cần phải quan tâm đến yếu tố các hoạt động khai thác thủy sản trong vùng.

A-Thach thuc BV rua bien 20112017-02

Hình 2: Ngư trường của ngư dân Tân Hiệp

Ngoài ngư dân đến từ các địa phương trong tỉnh Quảng Nam, ngư trường Cù Lao Chàm còn là nơi hoạt động của nhiều phương tiện đến từ các tỉnh Đà Nẵng, Quảng Ngãi và Bình Định. Điều này đã tạo thêm áp lực cho công tác bảo vệ nguồn lợi hải sản nói chung và Rùa biển nói riêng.

Mất dần các bãi đẻ của rùa biển:

Mặc dù có cuộc sống rong rủi khắp các đại dương, nhưng Rùa biển có tập tính rất đặc biệt mà tới ngày nay các nhà khoa học vẫn chưa lý giải được đó là chúng có khả năng quay trở về chính nơi chúng đã sinh ra để tiếp tục sinh đẻ, duy trì nòi giống.

A-Thach thuc BV rua bien 20112017-03

Hình 3: Rùa đẻ trên bãi cát

Rùa biển thường chọn các bãi cát sạch, hoang vắng hoặc ít có sự tác động của con người để sinh đẻ. Rùa rất sợ ánh sáng và tiếng động mạnh. Do đó, trước khi quyết định lên bãi cát nào đó để đẻ, chúng thường có hoạt động“thám thính” ở vùng nước trước khu vực bãi vào lúc chiều tối. Khi thấy an toàn, đợi lúc thủy triều lên cao và đêm khuya tĩnh mịch chúng mới bò lên để đẻ trứng, sau đó thực hiện các động tác xóa vết tích nhằm không cho kẻ thù tìm ra được tổ trứng của mình. Tuy nhiên, khi du lịch tại Cù Lao Chàm bùng phát, hoạt động tấp nập của du khách tại các bãi tắm, phương tiện cano ra vào bãi thường xuyên, xây dựng các khu nghĩ dưỡng,..đã làm mất đi tính hoang dã, sự yên lắng vốn có ở nơi đây. Từ đó, Rùa biển không còn nơi để đẻmặc dù chúng đã tìm đường về được với Cù Lao Chàm.

A-Thach thuc BV rua bien 20112017-04

Hình 4: Bãi Bìm (1) và Bãi Bấc (2) – nơi từng là bãi đẻ của rùa biển

Đầu tháng 9/2017,ngư dân địa phương đã phát hiện được 1 tổtrứng rùa biển(32 quả) trên rạn san hô tại khu vực đảo Hòn Dài ở độ sâu khoảng 10 mét. Đây được ghi nhận là trường hợp rất hiếm gặp cả ở Việt Nam và trên thế giới, vì tập tính của rùa biển là phải đẻ trên bãi cát. Một số chuyên gia về rùa biển nhận định: có thể cá thể rùa này đã từng được sinh ra ở Cù Lao Chàm trước đây, nay quay lại để sinh sản như tập tính tự nhiên của nó, nhưng vì không tìm được nơi an toàn để đẻ trứng nên rùa bị “tức trứng” phải đẻ dưới nước.

Chính vì vậy, để công tác bảo vệ và phục hồi rùa biển tại Cù Lao Chàm đạt hiệu quả, song song với giải pháp “chuyển vị” trứng rùa để bổ sung nguồn giống trong tự nhiên thì phải thực hiện đồng thời các giải pháp bảo tồn “nguyên vị” như: bảo vệ các hệ sinh thái rạn san hô, thảm cỏ biển; giải quyết vấn đề khai thác hải sản, đặc biệt là tại các vùng nước trước bãi cát; điều chỉnh hoạt động du lịch tại các bãi biển,..là hết sức cần thiết và cấp bách hiện nay.

Tài liệu tham khảo:

Chu Thế Cường và Bùi Thị Thu Hiền (2015). 101 Câu hỏi và Trả lời về Bảo tồn Rùa biển, Gland, Thụy Sĩ: IUCN. 68 trang.

Nguyễn Văn Vũ - BQL BTB CLC

 

.