Khu Bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm, thuộc phân hạng Khu Dự trữ Thiên nhiên, được thành lập trên cơ sở kế thừa Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm và bổ sung hệ sinh thái rừng tự nhiên trên các đảo. Việc mở rộng này nhằm hướng đến việc quản lý tổng hợp, liên kết hệ sinh thái rừng – biển – ven bờ, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững.
Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm (viết tắt là KBTTN) có tổng diện tích là 23.530 ha, có địa giới hành chính thuộc xã Tân Hiệp, thành phố Đà Nẵng, bao gồm diện tích các đảo và vùng biển xung quanh, được phân thành các phân khu chức năng gồm:
– Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: 569,04 ha
– Phân khu Phục hồi sinh thái: 1.147,81 ha
– Phân khu Dịch vụ – hành chính: 10.260,27 ha
– Vùng đệm: 11.552,82 ha
Hệ thống đảo của KBTTN gồm 07: Hòn Lao, Hòn Cụ, Hòn Khô, Hòn Lá, Hòn Dài, Hòn Mồ, và Hòn Tai. Trong số này, Hòn Lao có diện tích lớn nhất, với khoảng 1.147 ha, là nơi sinh sống và làm việc của cộng đồng dân cư xã đảo Tân Hiệp.
Giá trị đa dạng sinh học
Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm sở hữu giá trị tài nguyên thiên nhiên đa dạng và phong phú, tiêu biểu cho vùng đảo ven bờ miền Trung Việt Nam.
Hệ sinh thái Rừng có diện tích rừng đặc dụng 1.642,80 ha trong đó diện tích có độ bao phủ là 1.086,58 ha, chiếm 66,14% tổng diện tích phần đảo nổi. Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới là kiểu rừng chủ đạo, với đặc điểm nổi bật là cây phân cành sớm và chiều cao thấp. Tại đây đã ghi nhận 624 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó có 365 loài có giá trị làm thuốc và 52 loài thực vật quý, hiếmđược ưu tiên bảo tồn, có tên trong Sách đỏ Việt Nam, Nghị định 06/2019/NĐ-CP của chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý hiếm và Danh lục đỏ của Tổ chức Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế IUCN như: Acam set (Acampe ochracea (Lindl.) Hochr), Phong ba, bạc biển, Rubi (Argusia argentea (L. f.) Heine), Sâm cau (Curculigo orchioides Gaertn), Thiên tuế (Cycas rumphii Miq), Sến mật (Madhuca pasquieri (Dub.) H.J. Lam),… Ngoài ra, còn có sự đa dạng về các loài thú, chim, bò sát, lưỡng cư, côn trùng.
Hình 1: Cánh rừng Cù Lao Chàm – Tác giả: Trung Đào
Hình 2: Xây tổ trên vách đá – Tác giả: Võ Tấn Phong
Hệ sinh thái biển có diện tích 21.888 ha, là môi trường sống của hàng trăm loài sinh vật biển, bao gồm cá, nhuyễn thể, giáp xác, da gai, sinh vật phù du cùng các hệ sinh thái rạn san hô, thảm rong, cỏ biển và các loài hải sản có giá trị cao. Tổng diện tích các vùng rạn san hô là 356,4 ha với 337 loài, trong đó có 292 loài san hô cứng thuộc 23 họ và 45 loài san hô mềm thuộc 7 họ. Các rạn san hô là nơi cư trú và sinh sản của hơn 277 loài cá, 156 loài nhuyễn thễ, 22 loài da gai, 24 loài giáp xác và vô số các loài sinh vật phù du khác, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc duy trì nguồn lợi thủy sản và cân bằng sinh thái.
Hình 3: Vẻ đẹp cộng sinh – Tác giả: Trần Thị Phương Thảo
Hình 4: Đồi mồi – Tác giả: Lý Thanh Hải
Giá trị văn hóa – lịch sử và cộng đồng
Bên cạnh giá trị tự nhiên, Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm còn sở hữu giá trị cảnh quan, tài nguyên nhân văn và văn hóa – lịch sử đặc sắc. Nơi đây ghi dấu sự giao thoa của nhiều nền văn hóa cổ như Sa Huỳnh, Champa và Đại Việt. Các di tích khảo cổ đã chứng minh Cù Lao Chàm từng là điểm kết nối giao thương quan trọng, là nơi neo đậu của các thương thuyền quốc tế trên con đường tơ lụa trên biển từ thế kỷ XIII.
Đặc biệt, cộng đồng địa phương giữ vai trò quan trọng và tích cực trong công tác bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, góp phần gìn giữ các giá trị truyền thống và phát huy tiềm năng phát triển bền vững.
Hình 5: Vá lưới – Tạ Quốc Vỹ
Sứ mệnh và định hướng phát triển
Với sứ mệnh bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên, quản lý và sử dụng tài nguyên bền vững, cải thiện sinh kế cộng đồng, Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm tiếp tục đóng vai góp phần thúc đẩy phát triển bền vững kinh tế – xã hội, bảo vệ an ninh chủ quyền biển đảo và thúc đẩy du lịch sinh thái bền vững. Qua đó, tạo điều kiện để người dân địa phương tham gia gìn giữ, phát huy các giá trị tự nhiên – văn hóa, góp phần vào sự phát triển bền vững của xã Tân Hiệp và thành phố Đà Nẵng.
Hình 6: Lặn biển ngắm san hô – Nguồn ảnh: Visit Chàm Island
Thanh Thảo – BQL Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm