Giữa bối cảnh rác thải nhựa đang âm thầm xâm lấn đại dương, một chương trình giáo dục trải nghiệm thực tế tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, thành phố Đà Nẵng tiếp tục duy trì với nội dung ngày càng đổi mới, với sự tham gia của gần 600 học sinh và giáo viên các trường THCS.
Những con số đáng chú ý
Mỗi năm, có hơn 8 triệu tấn rác thải nhựa đang đổ ra các đại dương. Đáng buồn hơn, Việt Nam hiện đứng trong nhóm 4 quốc gia có lượng xả thải nhựa ra biển lớn nhất thế giới (theo Ocean Conservancy), với khoảng 730.000 tấn rác nhựa mỗi năm chiếm khoảng 6% toàn cầu. Những con số này không còn dừng ở mức cảnh báo, mà đang trực tiếp ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản, sinh kế cộng đồng ven biển và cả sức khỏe con người.
Tại Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, thành phố Đà Nẵng (viết tắt là Khu Sinh quyển Cù Lao Chàm) các chương trình trải nghiệm thực địa được duy trì thường niên. Năm nay, hoạt động được tổ chức với quy mô lớn hơn, với sự tham gia của gần 600 học sinh và giáo viên từ 6 trường THCS trên địa bàn Khu sinh quyển Cù Lao Chàm. Đây cũng là chương trình thực địa đầu tiên sau khi Khu sinh quyển sáp nhập về TP Đà Nẵng, một bước khởi đầu mang nhiều kỳ vọng mới.
Trong chương trình, các em được nghe giới thiệu, mà còn được trực tiếp tìm hiểu giá trị của hệ sinh thái vùng cửa sông, rừng dừa nước trong việc bảo vệ bờ biển. Các em quan sát, lắng nghe và đặt câu hỏi về những gì đang diễn ra xung quanh: từ sự thay đổi của môi trường sống đến tác động của rác thải lên sinh vật biển,…. Khi kiến thức được gắn với trải nghiệm thực tế, việc học trở nên dễ tiếp nhận hơn.
Hình 1,2: Các em học sinh trải nghiệm thực địa tại vùng cửa sông, rừng dừa nước KSQ
Một trong điểm nhấn của chương trình là trải nghiệm thu gom và phân tích vi nhựa. Từ những mẫu nước và cát do chính tay mình thu thập, các em phát hiện ra những hạt nhựa li ti vi đến mức gần như không thể nhận ra bằng mắt thường nhưng lại xuất hiện tại bãi biển nơi lấy mẫu. Sự quan sát trực tiếp này đã tạo ra bước chuyển trong nhận thức: từ biết đến hiểu và bắt đầu quan tâm đến những vấn đề môi trường tưởng chừng rất xa. Đây cũng là mục tiêu mà Chương trình “Giáo dục bảo tồn đại dương” hướng tới, không chỉ cung cấp kiến thức mà còn thúc đẩy thay đổi hành vi.
Hình 3,4,5,6: Học sinh được hướng dẫn và thực hành phân tích vi nhựa
Sau phần thực hành, các em hào hứng chia sẻ kết quả thu được, đồng thời cũng hiểu rõ hơn về những tác động của vi nhựa đối với môi trường và sức khỏe con người. Một trải nghiệm tưởng chừng nhỏ, nhưng có thể để lại nhận thức lâu dài.
Hình 7: Học sinh chia sẻ về kết quả thực hành phân tích vi nhựa
Hoạt động này nằm trong khuôn khổ dự án “Bảo tồn đại dương của chúng ta: Xây dựng mối quan hệ lành mạnh với đại dương thông qua giáo dục phát triển bền vững tại Việt Nam” được BQL Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới Cù Lao Chàm – Hội An phối hợp với Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) thực hiện với sự hỗ trợ tài chính từ Công ty TNHH Fast Retailing – Công ty mẹ của UNIQLO. Tại Việt Nam, Dự án đang được triển khai tại 2 Khu Dự trữ Sinh quyển là Khu sinh quyển Cù Lao Chàm và Khu sinh quyển Rừng ngập mặn Cần Giờ và các trường học xung quanh để triển khai các hoạt động thí điểm, làm nền tảng học tập. Mục tiêu chung của dự án là nâng cao hiểu biết về đại dương, nhận diện tác động của con người đến môi trường biển đặc biệt là thế hệ trẻ và từ đó thúc đẩy thay đổi hành vi theo hướng bền vững. Đồng thời, đây cũng là cách địa phương thực hiện trách nhiệm trong việc gìn giữ danh hiệu Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới trước thách thức như ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu.
Trước khi tổ chức các hoạt động thực địa, BQL Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giời Cù Lao Chàm – Hội An cũng đã tập huấn Bộ tài liệu “Giáo dục bảo tồn đại dương cho đội ngũ cán bộ, giáo viên tại các phường, xã: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và Tân Hiệp của thành phố Đà Nẵng. Đây là bước chuẩn bị quan trọng nhằm đảm bảo nội dung được duy trì lâu dài trong nhà trường. Trong thời gian tới, các nội dung về bảo tồn đại dương sẽ được lồng ghép vào giảng dạy, đồng thời khuyến khích học sinh xây dựng sáng kiến, mô hình bảo vệ môi trường biển và tổ chức các hoạt động truyền thông trong nhà trường.
Từ những bài học ngoài trời hôm nay, một cách tiếp cận mới đang dần hình thành: học để hiểu, hiểu để thay đổi và thay đổi để bảo vệ đại dương một cách bền vững.
Hình 8: Học sinh thực hành phân loại rác sau khi kết thúc Chương trình
Cũng trong chiều 28/3, tại Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng) câu chuyện về đại dương được kể theo một cách gần gũi và sinh động hơn qua hoạt động truyền thông “Bảo tồn đại dương của chúng ta” dành cho học sinh.Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, chương trình còn góp phần khơi dậy sự quan tâm, hình thành thái độ tích cực và trách nhiệm của học sinh trong bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, những giá trị gắn liền với tương lai của chính các em.
Hình 9,10: Triển lãm tranh về chủ đề “Bảo tồn đại dương của chúng ta” – Nguồn ảnh: Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Hình 11,12: Thông điệp bảo vệ đại dương được học sinh thể hiện sinh động qua các tác phẩm – Nguồn ảnh: Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm
Thanh Thảo – Văn phòng Khu DTSQ Cù Lao Chàm – Hội An