Giữa năm 2019, trong quá trình theo dõi hiện trạng tài nguyên và môi trường biển tại Cù Lao Chàm, Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm (nay là Ban quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm) đã ghi nhận nhiều tập đoàn san hô cứng mọc tự nhiên trên kè bê tông tại khu vực phía Bắc cầu cảng Bãi Hương. Thời điểm ấy, các cụm san hô còn khá nhỏ, phân bố rải rác dưới chân kè và các cấu trúc bê tông, nhưng đã mở ra tín hiệu tích cực về khả năng tái sinh của hệ sinh thái rạn san hô ven bờ.
Sau hơn 6 năm, những “mầm sống” năm nào không chỉ tiếp tục tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ với mật độ dày hơn, kích thước lớn hơn và độ phủ tăng rõ rệt. Nhiều tập đoàn san hô cứng hiện phát triển liên kết thành từng cụm khá dày dưới làn nước trong xanh ngay sát khu dân cư Bãi Hương, tạo nên cảnh quan sinh thái độc đáo và đầy sức sống.
Một số hình ảnh các tập đoàn san hô phát triển mạnh tại chân cầu cảng Bãi Hương.
Phần lớn các tập đoàn san hô tại khu vực này thuộc nhóm san hô cứng phát triển nhanh, đặc biệt là loài Acropora hyacinthus (Dana, 1846). Đây là loài phân bố rộng ở khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương và xuất hiện tại nhiều vùng biển Việt Nam, kể cả khu vực phía Bắc Vịnh Bắc Bộ. Loài san hô này thường có màu kem, nâu hoặc xanh lá cây; cấu trúc dạng phiến hoặc tán mỏng, phát triển thành từng lớp liên kết giống hình chiếc đĩa hoặc phễu. Trong điều kiện môi trường thuận lợi, nhóm san hô này có thể phát triển từ vài centimet đến hàng chục centimet mỗi năm. Chính vì vậy, việc từ những cụm san hô nhỏ được ghi nhận từ năm 2019 đến nay hình thành nên các cụm rạn dày hơn, mở rộng diện tích phân bố là minh chứng rõ nét cho khả năng sinh trưởng ổn định của chúng trong môi trường biển ven bờ tại Cù Lao Chàm.
San hô là nhóm sinh vật rất nhạy cảm với biến động môi trường nước, đặc biệt là độ trong của nước, nhiệt độ, chất lượng môi trường biển và các tác động cơ học từ con người. Vì vậy, việc các cụm san hô này vẫn tồn tại và phát triển ổn định qua nhiều năm ngay tại khu vực thường xuyên diễn ra hoạt động tàu thuyền, sinh hoạt cộng đồng và du lịch được xem là tín hiệu tích cực đối với hệ sinh thái biển địa phương, đồng thời phản ánh những chuyển biến tích cực trong công tác bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên biển và ý thức giữ gìn của cộng đồng cư dân trên đảo.
Để có được kết quả ấy là cả quá trình nhiều năm chung tay gìn giữ của chính quyền địa phương, Ban quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm và cộng đồng cư dân trên đảo. Từ công tác tuần tra, bảo vệ tài nguyên biển; tuyên truyền giảm thiểu rác thải nhựa; vận động không xả rác xuống biển cho đến việc nâng cao ý thức trong neo đậu tàu thuyền, khai thác, du lịch, sinh hoạt… tất cả đã góp phần tạo nên sự thay đổi tích cực cho môi trường sinh thái nơi đây.
Điều đặc biệt là những cụm san hô ấy lại hiện diện ngay sát khu dân cư Bãi Hương, nơi người dân và du khách có thể dễ dàng quan sát sự hồi sinh từng ngày của hệ sinh thái biển. Những dải san hô ven bờ đầy sức sống ấy không chỉ góp phần làm đẹp cảnh quan mà còn trở thành minh chứng sinh động cho hiệu quả của công tác bảo tồn gắn với sự đồng hành của cộng đồng và sự kiên trì gìn giữ môi trường biển trong nhiều năm qua; đồng thời cho thấy khi thiên nhiên được bảo vệ đúng cách, hệ sinh thái sẽ có cơ hội phục hồi và phát triển bền vững.
Để những rạn san hô tiếp tục được gìn giữ cho thế hệ mai sau, mỗi người dân và du khách khi đến với Cù Lao Chàm cần chung tay bảo vệ môi trường biển bằng những hành động thiết thực:
- Không xả chất thải xuống biển, đặc biệt nơi có rạn san hô;
- Không vứt rác xuống biển, bỏ rác đúng nơi quy định;
- Không bẻ gãy, giẫm đạp lên rạn san hô;
- Không thu thập các mẫu san hô, kể cả san hô chết;
- Neo đậu tàu thuyền, tập kết thúng chai, lưới đánh cá xa khu vực có các rạn san hô;
- Tích cực tham gia các hoạt động làm sạch môi trường biển và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên tại địa phương;
- Thông báo ngay cho cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi gây ảnh hưởng đến rạn san hô và môi trường biển.
“Mỗi hành động nhỏ hôm nay sẽ góp phần gìn giữ những “khu vườn san hô” quý giá cho mai sau, bởi bảo vệ san hô cũng chính là bảo vệ môi trường sống, sinh kế cộng đồng và tương lai bền vững của Cù Lao Chàm.”
Ngọc Diên, Thúy Trang – BQL KBTTN Cù Lao Chàm