Từ ngày 14 đến 19/5, Ban quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm (Ban quản lý) triển khai hoạt động quan trắc hệ sinh thái rạn san hô năm 2026 tại 10 trạm giám sát cố định quanh các đảo thuộc Cù Lao Chàm. Đây là hoạt động định kỳ nhằm theo dõi hiện trạng, đánh giá xu hướng biến động và phục vụ công tác quản lý, bảo tồn hệ sinh thái biển.
Rạn san hô là một trong những hệ sinh thái đặc trưng, có giá trị sinh thái quan trọng tại Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm. Với diện tích khoảng 356,4 ha phân bố quanh các đảo, khu vực này hiện ghi nhận 337 loài san hô, gồm 292 loài san hô cứng thuộc 23 họ và 45 loài san hô mềm thuộc 7 họ.
Không chỉ góp phần duy trì đa dạng sinh học biển, rạn san hô còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương và thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững. Vì vậy, công tác quan trắc, giám sát rạn san hô được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong quản lý và bảo tồn hệ sinh thái biển tại Cù Lao Chàm.
Hình 1,2: Thu thập dữ liệu hệ sinh thái rạn san hô tại Cù Lao Chàm – Nguồn ảnh: BQL Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm
Từ năm 2011 đến nay, Ban quản lý duy trì quan trắc định kỳ bằng phương pháp Kiểm tra rạn (ReefCheck). Phương pháp này được sử dụng để theo dõi độ phủ san hô sống, hiện trạng rạn san hô, các tác động đến hệ sinh thái, đồng thời ghi nhận mật độ cá rạn và động vật đáy.
Trong những năm gần đây, công tác quan trắc rạn san hô tại Cù Lao Chàm từng bước được bổ sung các công cụ công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả giám sát. Từ năm 2024, Ban quản lý bắt đầu ứng dụng nền tảng trí tuệ nhân tạo ReefCloud trong công tác quan trắc rạn san hô. Các hình ảnh hợp phần đáy được thu thập tại thực địa và tải lên hệ thống reefcloud.ai để phân tích, lưu trữ và so sánh dữ liệu theo thời gian. Công nghệ AI hỗ trợ nhận diện các hợp phần đáy như giống san hô, rong biển và các dạng nền đáy khác, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý dữ liệu, tăng tính khách quan và từng bước chuẩn hóa cơ sở dữ liệu quan trắc.
Hình 3,4,5: Một số khu vực rạn san hô thực hiện quan trắc – Nguồn ảnh: BQL Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm
Theo đó, hoạt động quan trắc năm nay tiếp tục kết hợp phương pháp ReefCheck và ReefCloud tại 10 trạm giám sát cố định. Bên cạnh hoạt động quan trắc định kỳ, Ban quản lý dự kiến thử nghiệm thiết bị ReefScan nhằm mở rộng khả năng giám sát rạn san hô ở vùng nước nông trên diện rộng. Thiết bị cho phép thu thập liên tục hình ảnh kèm dữ liệu tọa độ và thời gian, góp phần nâng cao hiệu quả giám sát và xây dựng cơ sở dữ liệu số về hệ sinh thái biển tại Cù Lao Chàm.
Theo kết quả ghi nhận sơ bộ trong đợt quan trắc, độ phủ san hô sống tại một số trạm giám sát bước đầu được ghi nhận ở mức khá đến tốt theo thang đánh giá hiện trạng rạn san hô. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy một số vùng rạn san hô tại Cù Lao Chàm vẫn duy trì được khả năng phục hồi, tiếp tục phát huy vai trò là nơi cư trú của các loài sinh vật biển và bảo vệ nguồn lợi thủy sản ven bờ. Tuy nhiên, đây mới là kết quả ban đầu; các số liệu sẽ tiếp tục được tổng hợp, phân tích với chuỗi dữ liệu quan trắc các năm trước để đánh giá đầy đủ xu hướng biến động của hệ sinh thái rạn san hô tại Cù Lao Chàm.
Thông qua hoạt động quan trắc định kỳ, Ban quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm có thêm cơ sở khoa học để triển khai các giải pháp quản lý, bảo tồn và phục hồi rạn san hô phù hợp với điều kiện thực tế, góp phần bảo vệ tài nguyên biển, duy trì sinh kế cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững tại Cù Lao Chàm.
Phương Thảo, Thanh Thảo – Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm